Adnan Menderes Kö?esi

adnan_menderes_003.jpg

Gazete ve Dergi Röportajlar?

Videolar
video.png


Uzun Yaz?lar
kalem.png
 
 
Ziyaretçi Sayac? 
Adnan Menderes Demokrat Parti Dönemi Makale PDF Yazdır E-posta

yeter_soz_milletin.jpg     7 Aral?k 1945'te, CHP'den birlikte ihraç edildikleri arkada?lar? Celâl Bayar, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan ile Demokrat Parti'yi kurdu. 1947'de yap?lmas? gereken seçimler CHP taraf?ndan bir y?l öne al?nd?. Bu seçimleri CHP %85 oy oran? ile kazand???n? ilan etti ancak seçimlerde "aç?k oy gizli tasnif" usulü uyguland??? için seçimlerin ?aibeli oldu?u iddia edildi. 1946 seçimlerinden sonra muhalefet ve iktidar?n aras?nda ?iddetli kavgalar görülmeye ba?lad?. DP ve CHP'nin aras? günden güne geriliyordu. Ancak cumhurba?kan? ?smet ?nönü 12 temmuz 1947'de yay?mlad??? 12 Temmuz Beyannamesi ile CHP içindeki sertlik yanl?lar?n? durdurdu. Muhalefete kar?? sert bir tutum tak?nan ba?bakan Recep Peker istifa etti. Demokrat Parti genel ba?kan? Celal Bayar da, dönemin "Milli ?ef"i ?smet ?nönü'nün demokratik seçimlere izin vermesini sa?lamak için "Devr-i Sab?k yaratmayaca??z" dedi (yani iktidara geldikten sonra yap?lan yanl??lar?n ve yolsuzluklar?n hesab?n? sormayaca??z).Bunun üzerine baz? DPliler partilerinden istifa ederek, 19 Temmuz 1948'de Mare?al Fevzi Çakmak önderli?inde, Osman Bölükba?? ile birlikte Millet Partisi'ni kurdular.

     1950 y?l?nda seçimlerden önce Seçim Yasas? da de?i?tirilerek seçimlerde yarg? güvencesi ve "gizli oy - aç?k tasnif" sistemi getirildi. 14 May?s 1950'de yap?lan seçimlerde DP %52, CHP ise %40 oy ald?. DP 12 puan farkla kazanm??t? ancak seçimde kullan?lan Ço?unluk Sistemi nedeniyle DP 408, CHP ise sadece 69 milletvekili ç?kard?. TBMM ba?kanl???na Refik Koraltan, cumhurba?kanl???na DP genel ba?kan? Celâl Bayar seçildi. Yeni cumhurba?kan? Celâl Bayar Menderes'i ba?bakan olarak görevlendi. Asl?nda pek çok ki?i bu görev için Fuad Köprülü'nün getirilmesini bekliyordu[9]. Yeni hükümet 22 May?s'ta göreve ba?lad?. Köprülü bu kabinede d??i?leri bakan? oldu. Adnan Menderes'in 10 y?ll?k ba?bakanl?k döneminde Türk iç ve d?? politikas?nda büyük de?i?imler oldu. 1. Menderes Hükümetinin ilk icraat? fazla masraf oldu?u gerekçesiyle devlete ait otomobilleri satmak oldu. Menderes döneminde, paralara mevcut cumhurba?kan?n?n resminin bas?lmas? uygulamas?n? kald?r?lm??, tekrar ilk cumhurba?kan? Mustafa Kemal Atatürk'ün resimleri bas?lmaya ba?lanm??t?r.

     Daha sonra, o döneme kadar Türkçe okunan ezan?n Arapça okunmas? serbest b?rak?ld?. Yeni kurulan DP hükûmeti, 6 Haziran 1950'de, askeri darbe planlad?klar? gerekçesiyle ba?ta Genelkurmay Ba?kan? Nafiz Gürman olmak üzere bütün üst komuta kademesi dahil olmak üzere 15 general ve 150 albay? re'sen emekliye sevk etti.

     1951 y?l?nda Menderes hükümeti Türkiye'nin Kore Sava??'nda Birle?mi? Milletler kuvvetlerine Türk Tugay? ile kat?lmas?na karar vererek CHPliler taraf?ndan çok tart???lan bir karara imza att?. Bu, asl?nda Türkiye'nin So?uk Sava?'ta Bat? Blo?u taraf?nda yer ald???n? göstermek için yapt??? bir siyasi manevrayd?. Bunun neticesinde, Türkiye 1952'de NATO'ya tam üye olarak kabul edildi. Ayn? y?l NATO'nun iste?i üzerine komünizme kar?? gayri-nizam? harp yapacak Seferberlik Tetkik Kurulu, daha sonraki ad?yla Özel Harp Dairesi kuruldu. Bu tarihe kadar askeri savunman?n geli?tirilmesi için çok büyük kaynaklar ayr?lmas?na ra?men, askeri teknolojide ileri ülkelerin Türkiye'ye Milli ?eflik düzeni dolay?s?yla silah satmay? reddetmesi yüzünden Türk Silahl? Kuvvetleri modernize edilememi?ti. 2. Dünya sava?? ç?kt???nda ordu Verdun Sava?? art??? Frans?z toplar?yla ve Sovyetler Birli?inden Moskova Antla?mas? gere?ince Batum'un onlara verilmesi kar??l???nda 1920li y?llarda gelen tüfeklerle donat?lm??t?. Sadece 2 z?rl? birlik vard? ve ordu Çakmak Hatt?'n? Çatalca'ya kadar çekmi?ti çünkü Trakya daha geni? oldu?u için savunulam?yordu. Türk ordusunun modernizasyonu ancak 1952 y?l?nda Türkiye NATO'ya kabul edildikten sonra ba?layabildi.

     1953 y?l?nda CHP'nin tek-parti iktidar? s?ras?nda edindi?i mallar? haczedildi ve hazineye aktar?ld?. Halkevleri kapat?ld? ve Köy Enstitüleri Ö?retmen Okullar?na dönü?türüldü.

     1950-1954 y?llar?nda Türkiye ekonomide kalk?nma dönemine girdi. Bu dönemde serbest piyasa ekonomisine geçi?e h?z verildi. Yabanc?lara petrol arama ve ç?karma izni verildi. Yabanc? sermayeyi te?vik yasas? ç?kar?ld?. Gelen krediler özellikle tar?m alan?nda kullanmaya ba?land?. Tar?mda makinele?me çal??malar? yo?unla?t?r?ld?. Marshall Plan?'n?n da katk?s?yla ülkede yeni sanayi tesisleri kuruldu. Örne?in, yass? çelik (sac) imal eden Ere?li Erdemir Demir-Çelik Tesisleri bu tesislerden biriydi. 1954 y?l?nda Türkiye Vak?flar Bankas? kuruldu. Bu dönemde Türkiye'nin gayri safi milli has?las? y?lda ortalama %9 oran?nda büyüdü.

      2 May?s 1954 tarihinde yap?lan seçimlerde DP büyük bir zafer kazand?. Oylar?n % 57'sini alarak iktidar?n? tek ba??na devam ettirdi. Bu oy oran?, 150 y?ldan beri fas?lalarla bat?l?la?maya, modernle?meye ve demokrasiyi uygulamaya çal??an Türkiye tarihinde demokratik bir seçimde bir siyasi parti taraf?ndan ula??lan en yüksek orand? ve bir daha da bu orana ula??lamad?. DP 502, CHP %35,9 oy oran? ile 31, CMP %4 oy oran? ile 5, ba??ms?zlar 3 millatvekili ç?kard?. 17 May?s'ta Menderes 3. kabinesini aç?klad?. Bu kez kendisine daha yak?n isimleri bakan olarak seçmi?ti çünkü önceki 4 y?l içinde ?çi?leri Bakan? 5, ??letmeler Bakan? 5, Çal??ma Bakan? 5, Ula?t?rma Bakan? 4, Gümrük ve Tekel Bakan? 4 kez de?i?mi?ti.

      1955 y?l?nda ekonomide t?kanmalar ba?lam??t?. D?? borçlar giderek art?yordu, ödeme dengesi bozulmu?tu, döviz giri?i yeterli de?ildi. Bu durum ülkede çe?itli s?k?nt?lara neden olmaya ba?lad?. DP meclis grubunda ekonomik geli?meler nedeniyle huzursuzluk giderek art?yordu. Yine bu dönemde Birle?ik Krall?k'?n, egemenli?i alt?nda bulunan K?br?s'tan yeni düzenlemeler yaparak çekilmek istemesi üzerine 29 A?ustos 1955'de Londra'da Yunanistan, Birle?ik Krall?k ve Türkiye aras?nda 3'lü görü?meler ba?lad?. Görü?melerin 1. turunda hiçbir sonuç al?namad?. Yunanistan adan?n kendi kaderini kendisinin belirlemesi gerekti?ini, Birle?ik Krall?k 3'lü bir askeri yönetimi, Türkiye ise statüko bozulacaksa adan?n kendisine verilmesini istiyordu.

      Bu arada K?br?s'ta 1 Nisan 1955'te faaliyete geçen ve K?br?sl? Türklere sald?rmaya ba?layan, Türk köylerini yak?p y?kan, EOKA'ya kar??, Türk halk?n?n savunmas?n? yapacak bir örgütlenme ihtiyac? duyan K?br?s Türkleri, çe?itli küçük mukavemet gruplar? olu?turmu?tu. 27 Temmuz 1957'de Adnan Menderes'in talimat? ile Hariciye Vekili (D??i?leri Bakan?) Fatin Rü?tü Zorlu ve Korgeneral Dani? Karabelen'in önderli?inde R?za Vuru?kan, Burhan Nalbanto?lu, Rauf Denkta? ve Kemal Tanr?sevdi taraf?ndan Lefko?a’da Türk Mukavemet Te?kilat? kuruldu. Menderes taraf?ndan örtülü ödenek'ten finanse edilen TMT, küçük gruplar? birle?tirerek, tüm K?br?s adas?na yayg?n, her Türk köyünde varl?k gösteren, Rumlar?n EOKA örgütüne kar?? çarp??an güçlü bir mukavemet te?kilat? olmu?tur.

 
go to top